Kelimebaz 22 - Muhafazakar
Added 2021-03-27 18:00:00 +0000 UTC20 Kasım 2008
“Muhafaza eden” anlamında Osmanlıca bir terkip, ilk yarısı Arapça, öbür yarısı Farsça. Eski sözlüklerde hiç geçmiyor, yani yerleşik bir deyim değil, ama Namık Kemal’de “korumacı, saklayıcı” anlamında bir kere denk geldim. “Muhafazakar adamdır, bayat ekmeği bile atmaz” gibisine.
İngilizce conservative veya Fransızca conservateur karşılığı siyasi bir terim olarak ortaya çıkması tam olarak 1911 yılı Nisan ayına rastlıyor. Hizb-i Cedid (yani “Yeni Fraksiyon”) adını kullanan bir grup milletvekili bu tarihte İttihat ve Terakki’den ayrılıp yeni parti kurmaya girişmişler. Grup üyelerinden Abdülaziz Mecdi Efendi 15 Nisan’da gazetelerde çıkan demecinde yeni hareketin muhafazakar olduğunu vurgulamak gereğini duymuş. Belli ki İttihatçılara karşı çıkan herkesin “irtica” diye damgalandığı bir ortamda yıpranmamış taze bir terim kullanmak istemişler.*
Günümüze dek kullanımdaki ikilik değişmedi. Çamur atmak istersen irtica, övmek istersen muhafazakarlık. Yoksa nesne üç aşağı beş yukarı aynı şey.
--------
* (2019 notu) Biraz daha eskiymiş. Tıngır ve Sinapyan’ın 1892 basımı Istılahat Lugati’nde Fransızca Parti conservateur karşılığı olarak muhafazakârân fırkası verilmiş. İngiltere’deki Conservative-Liberal çekişmesi Osmanlı kamuoyunun dikkatini Gladstone’un “Türk Meselesi”ni mitinglere taşıdığı meşhur 1876 seçimleri münasebetiyle çekmiş olabilir mi acaba.
Comments
100 senede siyasi tartışma hiç ilerlememiş demek
cem vural
2021-03-27 23:48:58 +0000 UTC
