Kelimebaz 16 - Malazgirt
Added 2021-03-21 18:00:03 +0000 UTC14 Kasım 2008
Anadolu yer isimlerinde sık sık karşımıza çıkan bir unsur berd yahut pert, Ermenice “kale”. Özgün biçim berd, Doğu Ermenicesinde aynen korunmuş. Buna karşılık Anadolu ve İstanbul Ermenicesinde Ortaçağ sonlarından bu yana pert tercih ediliyor. Türkçe örneklerin çoğunda böyle geçer.
Pertek Tunceli’nin ilçesi, “Kalecik”. Pertekrek Artvin’in Yusufeli ilçesinde meşhur bir kale, aslı Pertakarak, yani “Kaleçiftlik” olmalı. Khar “yangın, yanık”, dolayısıyla Kharpert “Yanıkkale”, 8. yüzyıldan beri var olan bir kale-kent. Türkçesi Harput, daha doğrusu gırtlaktan gelen خ sesiyle Xarput olmuş. Bayburt’un adı erken metinlerde Paydpert, yani “Tahtakale” olarak geçiyor. Sanırım Rumca Baiberdon biçiminden Türkçeleşmiş, öbür türlü p > b dönüşümünü açıklamak zor.
Kert başka. Farsçadan Ermeniceye alınmış bir kelime, “yapı, eser, imaret” anlamında.* Bu da Anadolu Ermenicesinde gerd oluyor. Manazgerd şehrini , Manaz ya da Manavaz adlı efsanevi hükümdar inşa etmiş, ki Urartu kralı Menuas ile aynı kişi olması muhtemel. Vağarşagerd kentinin kurucusu MÖ 2. yüzyılda hüküm süren Kral Vağarşak. Medzgerd “büyük imaret”, Dersim’de bir ilçe. Bunlardan ilki Türkçede Malazgirt, ikincisi eskiden Alaşgird iken şimdi Eleşkirt, üçüncüsü Mazgirt diye geçiyor.
----------
* (2019 notu) Yerleşik Ermenice kaynakların çoğunda böyle geçer ama şimdi yanlış olduğunu düşünüyorum. Eski Fenikece ve Aramice “kent, hisar” anlamına gelen qarth sözcüğünden alınmış olmalı. Tunus’ta bizim Kartaca diye bildiğimiz kentin Fenikece özgün adı qarth-hadast, yani “yenişehir”. Farsça kard “yapmış, etmiş, edim” ayrı sözcük.
Comments
Hocam her gün okuyorum bu yazıları çok güzeller henüze Kelimebaz'ı okumamıştım. Sırf bu günlük yazılar bile patreon'dan destek vermeye değer bir hizmet, mükemmel
cem vural
2021-03-21 21:37:43 +0000 UTC
