Kelimebaz 18 - Paragraf
Added 2021-03-23 18:00:03 +0000 UTCParagraf kelime anlamı itibariyle “kenar yazı” demek. Ne alaka?
Eski elyazmalarıyla uğraşmış olanlar bilir, bunların çoğunda metin tek bir blok halinde akar. Ancak ara sıra yeni bir konuya başlarken sayfa kenarına “Battal Gazi’nin üçüncü cengidir” gibisinden bir not düşülür. Paragraf işte bu notun adı.14 Batı’da bu notun yerine bazen ¶ şeklindeki paragraf işaretini de kullanmışlar. Matbaanın icadından kısa bir süre sonra metni bloklara bölüp ilk satırı içerlek yazma usulü yaygınlaşmış.
Türkçede paragraf usulünü yanılmıyorsam ilk kez 1860’larda Tasvir-i Efkâr gazetesinde Şinasi popülarize etti. Yazı Türkçesinin yapısını kökünden değiştiren bir devrimdir. Batı tarzı noktalama işaretleri de yaklaşık aynı yıllarda Türkçe yazıya girmeye başladı. Ondan önceki Osmanlıca inşa, yeni başlayanlar için kabustur. Bir cümlenin noktasız virgülsüz beş sayfa sürdüğü olur.
Demek ki neymiş? Bir, Batı’dan akla gelmeyecek şeyler almışız. İki, o zamanlar daha bunu devrim ilan edip kanun çıkarmayı akıl edememişler. Fena mı olurdu? Şapka Devrimi, Metre Devrimi, Pantolon Devrimi, Paragraf Devrimi, Virgül Devrimi…
-------
* Yusuf Civelekoğlu Goethe’nin Faust’undan örnek getirmiş:
Şeytan, bir öğretim görevlisinin cübbesi içinde kendini kamufle ederek saftirik bir öğrenci ile dalga geçer:”Habt Euch vorher wohl präpariert,/ Paragraphos wohl einstudiert.” (“Aman pek bir iyi hazırlanasınız,/ Kenar notlarınızı da güzelce etüd edesiniz.”)
