Sağlak

18 Eylül 2009

Türkçede solak var, ama mantıken bunun zıddı olan kavramı karşılayan bir kelime yok. Düşünürseniz feci bir eksik, insanı rahatsız eden bir asimetri. Türkçe konuşan herkes, hayatında mutlaka birkaç kez sağlak yahut salak sözcüğünü kullanmak zorunda kalmıştır.1 Ama bilemediğim ve anlayamadığım bir nedenle bu kelime sözlüklerde yer almaz ve asla “gerçek” bir kelime olarak algılanmaz.

Derin bir psikolojik nedeni vardır herhalde deseniz o da değil, çünkü Türkçeden başka bildiğim her dilde solağın zıddı var, kapı gibi sağlam kelimeler. Türkçede neden yok, bilmiyorum. Ama son devirde demokrasi eşitlik meşitlik işleri yüzünden solak olmak artık bir “bozukluk” ya da “anormallik” olarak algılanmadığı için, elimiz mahkûm, öyle bir kelime mutlaka gerekecektir. Gerekince de bulunacaktır. Ne bileyim, sağ elli ve sol elli kumanda paneli üreten firmaların ürün tanıtımı için lazım olacaktır.

Hakkı Devrim “sözlüklerde yok, demek ki Türkçede böyle bir kelime yoktur” diye kestirip atmış evvelsi günkü yazısında. İyi de, bir kelime sözlüklerde yoksa kullanamazsın diye bir kural yok ki? Sözlük dediğin en iyi ihtimalle GEÇEN YILIN Türkçesini belgeleyen bir eserdir, o kadar. (Türkçede o bile yok ya, geçiniz.) Ya bu yıl çıkan kelimeler ne olacak?

Bakın şöyle özetleyeyim. Bugünkü Türkçede, türevin türevlerini, deyimleri filan boş verin, nispeten sade tipte diyelim 30.000 kelime varsa, bunların %80 kadarı 1300’lü yıllardan bu yana dile giren kelimelerdir. En az bir o kadar kelime de aynı dönemde dile girip sonradan kaybolmuştur. Demek ki 700 yıldan beri her sene dile 60-70 yeni kelime girmiş ortalama bir hesapla.

Sağlak benim gençliğimde yoktu, öyleyse tu kaka. Peki de, on yıl önce Türkçede çalıştay yoktu, yirmi yıl önce biseksüel yoktu, elli yıl önce güncel yoktu, yüz yıl önce kartonpiyer yoktu, iki yüz yıl önce cumhuriyet yoktu, bin yıl önce kitap yoktu, onlar vizeyi kimden aldılar?

*

Ama siz bakmayın Hakkı Beye böyle ara sıra sataştığıma. Türk basınında – bizim gazeteden sonra – ilk okuduğum köşe onunkidir. Dil hakkındaki görüşlerine bazen hasta olsam da, İsmet Zeki’nin sözlüğünü halâ otorite sanmasına hayret etsem de bu değişmez. Siyasi tavrını beğenirim ayrıca.

Onun misyonu dilde kuralcılığı savunmak, benimki sorgulamak. İkisi de lazımdır zannımca.

1 Bu yazıya cevap yazan hemen herkes solak’ın eşdeğerinin sağlak değil sağak olması gerektiğini savundu. Haklılardır sanırım, en azından teorik olarak. Ama bakın, Ali Püsküllüoğlu, Arkadaş Türkçe Sözlük (3. baskı, 2000), sağlak demiş, “sağ elini kullanan (kimse)”.